Wstęp do Fatw.
Ten krótki zbiór, zawiera tłumaczenia fatw wydanych przez Europejskie Forum dla Wydawania Fatw i Badań. Spotkanie założycielskie tego ciała, odbyło się w marcu 1997 roku w Londynie w obecności ponad 15 - tu uczonych muzułmańskich, jako odpowiedź na propozycję Zjednoczenia dla Organizacji Islamskich w Europie. Na spotkaniu doszło do uchwalenia projektu regulaminu Forum. Czytamy w nim, że warunki członkowstwa w Forum są następujące: -posiadanie stopnia uniwersyteckiego z nauk szariatu lub świadectwa kształcenia się w kołach naukowych uczonych muzułmańskich; -znajomość języka arabskiego; -posiadanie nienagannego życiorysu i trzymanie się norm i etykiet islamu; -pobyt na obszarze Europy; -łączenie znajomości szariatu i rzeczywistości europejskiej; -zgoda na członkowstwo w Forum wyrażona przez większość bezwzględną członków.
Regulamin przewiduje doroczne spotkania członków Forum. Do maja 1999 roku odbyły się trzy spotkania. Książka informacyjna (1) zawiera nazwiska trzydziestu uczonych, których skupia Forum. Przewodniczącym jest szajch Jusuf al-Karazawi, zastępcą przewod. szajch sędzia Fajsal Mawlawi, a sekretarzem generalnym szajch Abd Allah ibn Jusuf al-Dżadi.
Co to jest fatwa?
Dr Muhammad Sulajman Abd Allah al-Aszkar napisał w jednym ze swych dzieł z zakresu teorii jurysprudencji islamskiej: “Kto nie należy do klasy ludzi zdolnych do idżtihadu (2), a szuka odpowiedzi na zagadnienia, z którymi styka się w życiu, dokładniej pragnie znać ich hukm (3), obowiązany jest spytać się tego, kto zna hukm lub jest zdolny do jego poznania w krótkim czasie, za czym świadczą słowa Allaha: “Spytajcie tych, którzy wiedzą (ahl az-zikr), jeśli nie wiecie”-Koran 16, 43. Jeśli uczony zaznajomi z hukm, a serce (kalb: tutaj rozum) przychyli się do tego, co usłyszało, obowiązkiem pytającego jest postępować w myśl hukm.
Definicja ifta
Ifta to poinformowanie zainteresowanego o hukm Allaha dotyczącego określonego wypadku z życia (nazil), powołując się przy tym na dowód szariacki (dalil).
Hukm ifta
Ten, kto zna hukm, a jest o niego pytany, obowiązany jest przedstawić go zainteresowanemu, świadczą za tym słowa Allaha: “I wspomnij, że Allah zawarł pakt z ludźmi Księgii: Wyjaśniajcie ludziom, a nie ukrywajcie to przed nimi...”-Koran 3, 187, a także słowa Proroka (s): “Jeśli spytany o wiedzę, ukryje ją przed pytającym, to Allah za karę nałoży jemu w Dniu Zmartwychwstania uzdę z ognia piekielnego”-relacja odnotowana w zbiorze hadisów imama Ahmada. Obowiązek uczonego obwarowany jest następującymi warunkami: -musi znać hukm lub być zdolnym z łatwością do zaznajomienia się z nim; -zagadnienie musi dotyczyć sytuacji z życia. Jeśli zagadnienie nie ma związku z rzeczywistością, odpowiedż nie jest konieczna, chyba że o zagadnieniu wspomina znany tekst islamski; -brak obawy, że fatwa wywołać może zło większe od powstrzymania się od jej wydania; -brak bliskiego prawdopodobieństwu przypuszczenia (ghalib az-zann), że zapytujący o fatwę zamierza wykorzystać ją jako dowód w niecnych celach (batil). Odnotowanie tutaj dwóch ostatnich pktów nie dotyczy idżtihadu; ich odnotowanie jest konieczne, aby ifta zapadła tam, gdzie należy”. (4) Pozostało jeszcze krótko opowiedzieć o formie fatwy.
Kształt fatwy
Na fatwę składa się: przedstawienie zagadnienia (istifta), które wymaga oceny z perspektywy islamu oraz samo zaznajomienie z fatwą (ifta). Przyjętym jest, że zadający pytanie ma sformułować je w sposób jasny, wyczerpująco opisać sytuację z życia, przy okazji trzymając się etykiety przewidzianej przy zadawaniu pytania uczonemu, m.in. wypowiedzieć jakąś formułę świadczącą o szacunku: “Niechaj Allah Ciebie wynagrodzi!” Uczony po daniu fatwy, która w większości wypadków zawiera dowód szariacki (dalil), może zakończyć ją formułą: “A Allah wie lepiej!” Fatwa może mieć długość kilku zdań lub osiągnąć rozmiary książki, czego przykładem jest Al-Dżawab al-kafi Ibn Kajjima al-Dżawaziego.
Zamieszczono tutaj część fatw, które opublikowano w książce Europejskie Forum dla Wydawania Fatw i Badań. Zbiór pierwszy fatw (5). Pominięto dziewięć fatw, po części w sposób arbitralny, a po części ze względu na brak związku z sytuacją polską. Tłumacz, dla lepszego zrozumienia tekstu fatwy, dołączył własny wstęp i własne przypisy, o czym sygnalizuje. Cytaty z Koranu to także przekład tłumacza.
Przyjęta transkrypcja terminów arabskich jest uproszczona, oddaje w przybliżeniu rzeczywistą wymowę, wzorowana na transkrypcji proponowanej przez Bogusława R. Zagórskiego.
W tekście widnieją skróty w nawiasach okrągłych: (s) i (r). Są to skróty od islamskich formuł eulogicznych. Pierwsza to pochwała i błogosławieństwo dla Proroka (s) brzmiąca w języku arabskim: salla Allah alajhi wa sallam, a druga to życzenie zadowolenia i satysfakcji Allaha z Towarzysza lub Towarzyszki Proroka (tarazzi): razi Allah anhu/-ha.
Mamy nadzieję, że zbiór fatw przybliży muzułmanom polskim, nieznany szerzej, prawny aspekt ich religii, stanie się źródłem przemyśleń, wpłynie na ich zachowanie.
(1) Europejskie Forum dla Wydawania Fatw i Badań. Zbiór pierwszy fatw, (Wyd. Maktaba al-iman) Kair 1999, s. 17-18.
(2) Idżtihad to “włożenie największego wysiłku umysłowego przez jurystę (fakih), aż odczuwa niemoc przekroczenia już włożonego wysiłku umysłowego, po to, aby zyskać przypuszczenie (zann) o przepisie szariackim regulującym zachowaniem muzułmanina (mukallaf). Mandatem mudżtahida nie jest dotarcie do samej prawdy, rzeczywiste trafienie w nią, bo nie leży to w mocy mudżtahida (z powodu nieostrości dowodu), lecz włożenie wysiłku umysłowego i wszystkich zdolności w czasie studiów, badań i poszukiwań hukm”. Abu al-Bika Ajjub al-Kufawi, Al-Kullijat, (Wyd. Al-Risala) Bejrut 1998, s. 44. Przyp. tłum.
(3) To postanowienia zawierające ocenę określonego postępowania człowieka. Zob. Prawo muzułmańskie (Struktura i podstawowe instytucje), Warszawa 1990, s. 48. Przyp. tłum.
(4) Tłumaczenie z: Al-Wazih fi usul al-fikh li-l-mubtadiin maa asila li-l-munakasza wa tamrinat (Jasna książka o teorii jurysprudencji islamskiej dla początkujących z pytaniami do sprawdzianu i zadaniami), Amman 1997, s. 247-248.
(5) Na stronach 25-79.